Thiết lập cơ chế giám sát và chuẩn vận hành cho thị trường tài sản mã hóa

Thị trường tài sản mã hóa minh bạch sẽ không thể hình thành nếu thiếu sự tham gia đồng bộ của các chủ thể. Trong đó, nhà đầu tư cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng trước khi tham gia, các sàn giao dịch phải xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu, còn cơ quan quản lý cần chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực tài sản số.

Tiếp cận thận trọng, từng bước

Ông Tô Trần Hòa - Phó Trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đã quy định rõ trình tự cấp phép đối với các doanh nghiệp tham gia thị trường. Hiện nay, thị trường đang trong giai đoạn đầu của quá trình triển khai, trong đó doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định trước khi được xem xét cấp phép.

Theo đó, ngoài các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cơ cấu cổ đông, cơ quan quản lý đặc biệt chú trọng năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

"Sau khi nộp hồ sơ, doanh nghiệp cần tiếp tục hoàn thiện quy trình nội bộ, đặc biệt là đáp ứng các yêu cầu về an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4. Yếu tố an ninh, an toàn phải được đặt lên hàng đầu, với hệ thống vận hành chuẩn ngay từ đầu" - ông Hòa nhấn mạnh.

Để thị trường tài sản mã hóa phát triển bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa 3 trụ cột: cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm, chỉ những nhà đầu tư trong nước đã có sẵn tài sản mã hóa trên các nền tảng quốc tế và nhà đầu tư nước ngoài mới được phép mở tài khoản và giao dịch tại các sàn trong nước. Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng, nhằm hạn chế rủi ro khi thị trường còn mới và cơ quan quản lý chưa có nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

Sau khi các sàn giao dịch tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, các hoạt động giao dịch tại Việt Nam sẽ phải tuân thủ theo hệ thống pháp luật hiện hành. Một trong những nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản khách hàng khỏi tài sản của sàn. Đây được xem là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động.

Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ

Từ thực tế đấu tranh với tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa, Đại tá Hoàng Ngọc Bách - Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cảnh báo nhiều rủi ro đáng lo ngại khi thị trường tài sản mã hóa chưa được quản lý đầy đủ.

Theo ông Bách, hiện nay, những quy định liên quan đến tài sản số còn rất hạn chế, nhưng nội hàm lại phức tạp, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân loại và xây dựng khung quản lý phù hợp. Tuy nhiên, do chưa có hành lang pháp lý đầy đủ, việc truy vết, thu giữ và xử lý các dòng tiền này còn nhiều hạn chế.

Một rủi ro khác là nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân. Khi tham gia các nền tảng giao dịch, người dùng thường phải cung cấp nhiều thông tin nhạy cảm như số điện thoại, email, tài khoản ngân hàng. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các dữ liệu này có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, giả mạo danh tính.

"Không ít đối tượng đã sử dụng thông tin cá nhân bị lộ để lập tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản giao dịch giả mạo, phục vụ hoạt động phạm tội. Trong khi đó, nhận thức của nhà đầu tư còn hạn chế, dễ trở thành mục tiêu của các hình thức lừa đảo" - đại diện A05 cảnh báo.

Trước thực trạng này, Đại tá Hoàng Ngọc Bách nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tài chính trong việc phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm.

Bên cạnh khung pháp lý, yêu cầu về hạ tầng công nghệ và an toàn hệ thống cũng được đặt ra ở mức cao. Ông Nguyễn Lê Thành - Nhà sáng lập Verichains cho rằng, việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với các sàn giao dịch tài sản mã hóa là cần thiết, thậm chí cao hơn so với thị trường chứng khoán hiện nay.

Theo ông Thành, an toàn hệ thống không phải chỉ là đạt chứng nhận ban đầu, mà là một quá trình liên tục, bao gồm giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và khả năng phản ứng nhanh trước các sự cố. Đáng chú ý, rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ngay trong hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain và hạ tầng tập trung.

Ba trụ cột để xây dựng thị trường minh bạch, an toàn

Theo các chuyên gia, việc hình thành các sàn giao dịch được cấp phép sẽ góp phần quan trọng trong nâng cao hiệu quả phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, qua đó hỗ trợ Việt Nam cải thiện vị thế trên trường quốc tế. Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa 3 trụ cột: cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Trong đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, chủ động giám sát và xử lý vi phạm; các sàn giao dịch phải đảm bảo tính minh bạch, kiểm soát danh tính người dùng và phát hiện giao dịch bất thường; còn nhà đầu tư cần nâng cao hiểu biết, tránh trở thành mục tiêu của các hành vi lừa đảo.

Bài toán niềm tin và trải nghiệm khách hàng

Chia sẻ về bài toán "giữ chân" nhà đầu tư, ông Lê Sỹ Nguyên - Giám đốc BitGet Việt Nam, những yếu tố giữ chân nhà đầu tư Việt Nam khi giao dịch trên sàn nội địa bao gồm tính thanh khoản, tối ưu trải nghiệm người dùng, đa dạng sản phẩm và đảm bảo an toàn. Hệ thống cần hoạt động ổn định ngay từ những ngày đầu vận hành. Một sự cố kỹ thuật nhỏ cũng có thể làm "xói mòn" niềm tin nhanh chóng, việc khôi phục lại uy tín mất rất nhiều thời gian. Trong khi đó, ông Hoàng Quảng Minh - chuyên gia Marketing Web3 cho rằng, các sàn giao dịch tài sản mã hóa ở Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của các đơn vị đi trước, nhưng không cần phải trở thành phiên bản của các nền tảng toàn cầu. Các sàn nội địa cần định vị mình là lựa chọn phù hợp nhất với người dùng trong nước, tận dụng lợi thế am hiểu thị trường, khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng và hành lang pháp lý tại Việt Nam.

Nguồn: Thời báo Tài chính Việt Nam